Όταν η κρίση συνάντησε τους πρόσφυγες

banner333
Το πάγιο κεφάλαιο στην Ελλάδα συρρικνώνεται, κάθε μονάδα κεφαλαίου απασχολεί λιγότερους εργαζόμενους επειδή υπο-απασχολείται, κάθε εργαζόμενος αμείβεται με χαμηλότερο μισθό. Βρίσκεται έτσι σε εξέλιξη μια κρίση αναπαραγωγής των εργαζόμενων κοινωνικών τάξεων. Εκ παραλλήλου, βρίσκονται σε διαδικασία κατάρρευσης τα κανάλια του κοινωνικού κράτους με τα οποία διοχετεύει πόρους και υπηρεσίες για την συντήρηση και την αναπαραγωγή των μη εργαζόμενων υποτελών κοινωνικών ομάδων (συνταξιούχων, ανέργων, νεολαίας εργατικής προέλευσης και άλλων). Ένας αυξανόμενος πλεονάζων πληθυσμός δεν μπορεί να ενταχθεί στη διαδικασία της συσσώρευσης ή δεν μπορεί να συντηρηθεί από τα έσοδα που αυτή δημιουργεί όταν διευρύνεται. Μια κρίση κοινωνικής αναπαραγωγής βρίσκεται σε εξέλιξη: Η κοινωνία μας όπως την γνωρίζαμε αντιμετωπίζει αυξανόμενες δυσκολίες να αναπαραχθεί και πλησιάζει ένα νέο σημείο διαρθρωτικών μετατοπίσεων. Ούτε η θρυλική "ανάπτυξη" θα μπορέσει (εάν και όταν εμφανιστεί) να αναχαιτίσει εύκολα την κρίση αναπαραγωγής, καθώς όλες οι προβλέψεις αναφέρονται σε μακροχρόνιους ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ μάξιμουμ 2% ανά έτος (με εξαίρεση τα δύο πρώτα χρόνια, όταν λόγω της εκκίνησης ενδέχεται ο ρυθμός μεγέθυνσης του προϊόντος να υπερβεί το 2%). Εξάλλου η "ανάπτυξη" έχει προ πολλού και με όλους τους τρόπους αποσυνδεθεί από την βελτίωση της κατάστασης των εργαζόμενων τάξεων: όλα τα οφέλη πηγαίνουν στο Κεφάλαιο. Οι πιθανότητες μιας ανοιχτής κρίσης κοινωνικής αναπαραγωγής στην Ελλάδα είναι λοιπόν μεγάλες.
Γνωρίζουμε από την ιστορία του καπιταλισμού ότι τέτοιου είδους συνθήκες απαιτούν την κρατική διαχείριση μεγάλων πληθυσμιακών ομάδων ώστε αυτές να εκτοπισθούν, προς τα έξω (με την μετανάστευση και τη μείωση του προσδόκιμου ζωής), είτε προς τα μέσα δημιουργώντας χώρους εσωτερικής “κοινωνικής εξορίας” (προάστια- αποθήκες ανθρώπινων μαζών χωρίς μέλλον, στρατόπεδα συγκέντρωσης, στρατόπεδα εργασίας, τοίχοι που αποκλείουν τους φτωχούς / μακροχρόνια ανέργους / ηλικιωμένους / μετανάστες και λοιπούς πλεονάζοντες από τον χώρο της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, αστικοί χώροι που εγκαταλείπονται από την κρατική εξουσία στην παραβατικότητα και την εγκληματικότητα, φυλακές και λοιποί χώροι εγκλεισμού, μορφές διάχυτης φτώχειας και αποκλεισμού στις γειτονιές κλπ). Καλείται στο προσκήνιο η βιοπολιτική, δηλαδή η διαχείριση των πληθυσμών με τρόπους που να διασώζουν το τμήμα εκείνο της καπιταλιστικής κοινωνίας που διατηρεί ακόμη την εσωτερική συνοχή που της προσφέρει η συσσώρευση κεφαλαίου.
Σε αυτήν ακριβώς τη φάση της κρίσης, όταν βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη η κρίση κοινωνικής αναπαραγωγής στην Ελλάδα, όταν δηλαδή η αστική τάξη, ως κυρίαρχη τάξη, δεν διασφαλίζει τους όρους συντήρησης και αναπαραγωγής των υποτελών κοινωνικών τάξεων ούτε καν μέσα στους όρους της δουλείας τους στο κεφάλαιο, σε αυτό ακριβώς το σημείο πραγματοποιείται η συνάντηση της κρίσης με το προσφυγικό ζήτημα.
Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, θα πρέπει να δούμε την διαχείριση των προσφυγικών ροών, ιδιαίτερα από χθες, σαν ένα πείραμα βιοπολιτικής, όχι με την έννοια ότι κάποιος το σχεδίασε όπως σε ένα εργαστήριο για να παρατηρήσει τα αποτελέσματα, αλλά σαν μια διαδικασία χωρίς υποκείμενο η οποία θα διδάξει στην εξουσία τις πιθανές μορφές και κυρίως τις τεχνικές που θα χρησιμοποιήσει για να στείλει σε χώρους κοινωνικής εξορίας τον πλεονάζοντα πληθυσμό που παράγει η κρίση εάν αυτός υπερβεί ένα κρίσιμο κατώφλι.
Η διαχείριση των προσφυγικών ροών, ιδιαίτερα από χθες, είναι λοιπόν και διαδικασία εκμάθησης του Κράτους στις τεχνικές της βιοπολιτικής που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ενάντια στον πλεονάζοντα πληθυσμό εάν αυτός διογκωθεί απειλητικά. Οι απελάσεις ξεκίνησαν με τους πρόσφυγες, ή ακριβέστερα με τους πιο ευάλωτους μεταξύ των προσφύγων. Αν δεν καταφέρουμε να τους σταματήσουμε θα έχουμε αφήσει την εξουσία να εξοπλιστεί με τις γνώσεις που θα χρειάζεται για να στείλει, αυτή τη φορά, άλλες πληθυσμιακές ομάδες που δεν θα είναι πρόσφυγες, στις δικές τους κοινωνικές εξορίες —και η πιθανότητα να κάνει όντως χρήση αυτών των τεχνικών είναι μεγάλη.
Η κρίση κοινωνικής αναπαραγωγής δεν δημιουργεί όμως μόνο αυτήν την τάση ανάπτυξης χώρων εσωτερικής κοινωνικής εξορίας του πλεονάζοντος πληθυσμού. Δημιουργεί και αντικειμενικές συνθήκες για μια ηγεμονική κρίση που θέτει σε αμφισβήτηση την ίδια την εξουσία της αστικής τάξης. Αναλυτικότερα, η τάξη των κεφαλαιοκρατών, κρατώντας στα χέρια της την ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, θεωρεί δικαίωμά της να τα καταστρέφει, και όντως τα καταστρέφει, όταν αυτά δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως κεφάλαιο, δηλαδή όταν δεν αποφέρουν το επιθυμητό κέρδος. Καταστρέφει έτσι, σήμερα, συνειδητά και αποφασιστικά τους υλικούς όρους συντήρησης και αναπαραγωγής των κυριαρχούμενων κοινωνικών τάξεων που οδηγούνται αυτές οι ίδιες πλέον στη φτώχεια, την απόγνωση και μελλοντικά πιθανότατα σε κοινωνική εξορία. Η τάξη των κεφαλαιοκρατών διατηρεί το δικαίωμα να καταστρέφει τις υλικές προϋποθέσεις της ζωής μας όταν αυτές δεν λειτουργούν ικανοποιητικά ως κεφάλαιο. Διατηρεί επομένως το δικαίωμα να καταστρέφει τις ίδιες τις ζωές μας, και τώρα το κάνει αδίστακτα, και μάλιστα χωρίς προοπτική να σταματήσει ο εφιάλτης.
Το ενδιαφέρον για εμάς είναι ότι επειδή υπάρχουν αυτές οι συνθήκες, η πολιτική ηγεμονία της αστικής τάξης έχει εισέλθει σε περίοδο αποσταθεροποίησης. Διαμορφώνεται έτσι μια πολιτική συγκυρία στην οποία ο αντικαπιταλισμός και ο σοσιαλισμός είναι στην ημερήσια διάταξη της πολιτικής δράσης. Όχι σαν ιδεολογικό statement, όπως κάνουν μια ζωή οι αριστεριστές ανεξάρτητα από την πολιτική συγκυρία, αλλά επειδή έχει έρθει η ιστορική στιγμή που οι ίδιες οι συνθήκες είναι ανατρεπτικές.
Η κρίση κοινωνικής αναπαραγωγής δημιουργεί λοιπόν δύο αντιφατικές τάσεις: Την τάση της περιθωριοποίησης μεγάλων πληθυσμιακών ομάδων σε χώρους εσωτερικής κοινωνικής εξορίας αφενός, και την τάση της κρίσης ηγεμονίας της αστικής τάξης. Ποια από τις δύο τάσεις θα επικρατήσει της άλλης εξαρτάται από την ταχύτητα με την οποία αυτές οι δύο θα αναπτυχθούν —και αυτό με τη σειρά του εξαρτάται από τον δικό μας πολιτικό αγώνα.